Plastik Atıklardan Kurabiyeye Uzay Görevleri İçin Besleyici Ürün
Southern Illinois Üniversitesi Carbondale’de geliştirilen µBites, plastik atıkları ve tarımsal kalıntıları mayalarla besin bileşenlerine dönüştürerek kurabiye formunda üretmeyi hedefliyor; proje NASA yarışmasında değerlendiriliyor.
Bigumigu'nun haberine göre, ABD'deki Southern Illinois Üniversitesi Carbondale'den araştırmacılar, plastik atıkları ile tarımsal kalıntıları yenilebilir bileşenlere dönüştürerek kurabiye üretti. µBites adı verilen proje, NASA'nın Derin Uzay Gıda Yarışması kapsamında geliştirildi ve uzun süreli uzay görevlerinde sınırlı kaynakla besin üretimini amaçlıyor. Aynı zamanda plastik kirliliği ve gıda güvenliği sorunlarına yönelik bir yaklaşım sunuyor.
Üniversitede doçent olarak görev yapan Lahiru Jayakody liderliğindeki ekip, ham madde olarak içecek şişelerinde yaygın olarak kullanılan PET plastiği ile atılmış mısır saplarını, yaprakları ve diğer biyokütle kaynaklarını kullanıyor. Çalışmanın çıkış noktası, plastik ile gıdanın ortak özelliğine dayanıyor: Her ikisi de karbon içeriyor. Böylece atık plastikleri daha değerli ürünlere dönüştürmeye yönelik çalışmalar gıda üretimine taşınıyor.
Üretim süreci, oksidatif hidrotermal çözündürme yöntemiyle başlıyor. Su ve oksijenin yüksek sıcaklık ve basınç altında kullanıldığı bu işlem, plastik ve bitkisel atıkların mikroorganizmalar tarafından kullanılabilecek daha küçük moleküllere ayrılmasını sağlıyor. Daha sonra özel olarak tasarlanmış mayalar bu molekülleri işleyerek gıda üretiminde kullanılan maddeler—proteinler, yağlar, vitaminler ve aroma bileşenleri gibi—elde ediyor.
Elde edilen karışıma lif, nişasta ve tatlandırıcı ekleniyor; hamur kıvamına getirilen karışım, 3 boyutlu yazıcıdan geçirilerek kurabiye biçiminde şekillendiriliyor. Böylece atıkların içerdiği karbon doğrudan plastik parçalarının yenilmesi yerine mikroorganizmaların dönüştürme süreciyle besin bileşenlerinin üretiminde kullanılıyor.
Ekip, ürünün besleyici özelliklerinin yanı sıra tadını ve tüketiciler için çekiciliğini artıracak çalışmalar yürütüyor. Sandhya Jayasekara'nın yürüttüğü çalışmalarda fırın mayası kullanılarak bitkisel biyokütleden vanilya aroması üretilebiliyor. Başka bir maya türü ise PET plastiğin parçalanmasıyla elde edilen etilen glikolünü beta-karotene dönüştürebiliyor; vücut ise beta-karoteni A vitaminine çeviriyor. Gelecekte nişasta, lif ve tatlandırıcı dahil olmak üzere temel bileşenlerin tamamının mikroorganizmalarla üretilmesi hedefleniyor.
Araştırmacılar mevcut verilerin kurabiyelerin tüketim açısından güvenli olduğunu gösterdiğini belirtiyor. İnsanlar üzerinde tat testi için kurumsal onay süreci devam ediyor ve µBites'ın önümüzdeki birkaç yıl içinde tüketiciye sunulabilir bir ürün haline getirilmesi hedefleniyor.
Projenin kullanım alanları yalnızca uzay yolculuklarıyla sınırlı kalmıyor; denizaltılar, afet bölgeleri ve gelecekte Ay veya Mars’a kurulacak yerleşimlerde de bu yöntemden yararlanılması öngörülüyor. Ayrıca küresel gıda talebinin 2050'ye kadar yüzde 35 ila 56 artacağı ve dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 30'unun gelecekte açlık riskiyle karşı karşıya kalabileceği öngörüleri, mikroorganizmalar aracılığıyla atıkların besin bileşenlerine dönüştürülmesi ihtiyacını gündeme getiriyor.
TürkAta Haber Ajansı